Art. 991–1011 Kodeksu cywilnego · stan 15.08.2026

Kalkulator zachowku

Zachowek to połowa tego, co dostałbyś z ustawy — albo dwie trzecie, jeśli jesteś małoletni lub trwale niezdolny do pracy (art. 991 § 1 KC).

Część substratu zachowku (spadek + darowizny). Stuknij przypadek, żeby policzyć kwotę.

Policz zachowek

1Majątek spadkodawcy
złNieruchomości, oszczędności, auto — minus kredyty, niezapłacone rachunki i koszty pogrzebu.
złStan z chwili darowizny, ale ceny z dziś (art. 995 § 1 KC) — mieszkanie darowane w 2005 r. liczy się po dzisiejszej cenie. Zapisów zwykłych i poleceń nie dolicza się.
2Kto dziedziczyłby z ustawy
Liczba dzieci spadkodawcy
Wliczaj też tych, którzy odrzucili spadek lub są niegodni; nie wliczaj tych, którzy zrzekli się dziedziczenia u notariusza, ani wydziedziczonych (art. 992 KC).
3Kim jest uprawniony
Co już otrzymał darowizna, zapis, udział ze spadku
złWszystko to zalicza się na należny zachowek (art. 991 § 2, art. 996 KC).
Zachowek to1/6 substratuudział 1/3 × 1/2 (dziecko spadkodawcy)

Wpisz wartość spadku (krok 1), żeby zobaczyć kwotę.

Założenia wyliczenia

Udziały ustawowe wg art. 931–932 KC (małżonek obok dzieci — nie mniej niż 1/4). Nie liczymy dalszych zstępnych (wnuków w miejsce zmarłego dziecka) ani dziadków. To wyliczenie orientacyjne i informacja ogólna — nie jest poradą prawną. O wysokości zachowku decyduje sąd, oceniając indywidualnie — w szczególności wartość majątku i darowizn ustala się na podstawie dowodów, często z udziałem biegłego.

Od kogo domagać się zapłaty

  1. Najpierw
    Spadkobiercy

    Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia lub uzupełnienia zachowku (art. 991 § 2 KC).

  2. Jeśli od spadkobiercy nie da się uzyskać
    Zapisobierca windykacyjny

    Osoba, na której rzecz uczyniono zapis windykacyjny doliczony do spadku — w granicach jej wzbogacenia (art. 999¹ KC).

  3. Dopiero potem
    Obdarowany

    Także tylko w granicach wzbogacenia (art. 1000 § 1 KC). Spośród kilku obdarowanych najpierw odpowiada ten obdarowany później (art. 1001 § 1 KC). Obdarowany może się zwolnić, wydając przedmiot darowizny (art. 1000 § 3 KC).

Przedawnienie: pięć lat, ale od czego?

Art. 1007 KC daje dwa różne terminy i to jest najczęstsza pułapka:

Przeciwko spadkobiercy5 latod ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC)
Przeciwko obdarowanemu5 latod otwarcia spadku, czyli śmierci (art. 1007 § 2 KC)

Przeciwko spadkobiercy termin biegnie od ogłoszenia testamentu, nie od śmierci — jeśli testament został otwarty i ogłoszony przez sąd dopiero po dwóch latach, zegar rusza dopiero wtedy. Ten sam termin od otwarcia spadku co przeciwko obdarowanemu (i osobie, na której rzecz uczyniono zapis windykacyjny) dotyczy roszczeń przeciwko fundacji rodzinnej i przeciwko osobie, która otrzymała mienie w związku z jej rozwiązaniem (art. 1007 § 3 i § 4 KC).

Kto zachowku nie dostanie

Wydziedziczenie

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony: wbrew jego woli uporczywie postępuje sprzecznie z zasadami współżycia społecznego; dopuścił się względem niego lub najbliższej mu osoby umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; albo uporczywie nie dopełnia względem niego obowiązków rodzinnych (art. 1008 KC).

Przyczyna musi wynikać z treści testamentu (art. 1009 KC). Wydziedziczenie jest bezskuteczne, jeżeli spadkodawca przebaczył (art. 1010 § 1 KC). Zstępni wydziedziczonego i tak są uprawnieni do zachowku — nawet jeżeli wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 KC).

Zrzeczenie się dziedziczenia

Umowa z przyszłym spadkodawcą, zawarta u notariusza w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 KC). Można ją ograniczyć do zrzeczenia się samego prawa do zachowku, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC).

Zrzeczenie obejmuje także zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej (art. 1049 § 1 KC). Da się je później uchylić — kolejną umową w formie aktu notarialnego (art. 1050 KC).

Niegodność dziedziczenia

Orzeka sąd. Przesłanki: umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy; nakłonienie podstępem lub groźbą do sporządzenia albo odwołania testamentu; ukrycie, zniszczenie lub podrobienie testamentu (art. 928 § 1 pkt 1–3 KC).

Od 15 listopada 2023 r. doszły dwie nowe przesłanki: uporczywe uchylanie się od alimentów określonych orzeczeniem, ugodą lub umową oraz uporczywe uchylanie się od obowiązku pieczy nad spadkodawcą (art. 928 § 1 pkt 4 i 5 KC). Żądanie można zgłosić w ciągu roku od dnia dowiedzenia się o przyczynie, nie później niż trzy lata od otwarcia spadku (art. 929 KC).

Uwaga na art. 992 KC: przy ustalaniu udziału stanowiącego podstawę obliczenia zachowku uwzględnia się spadkobierców niegodnych oraz tych, którzy spadek odrzucili, a nie uwzględnia się tych, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Od tego zależy, przez ile osób dzielisz spadek w kalkulatorze.

Zachowek a darowizny — ile lat wstecz

Najczęstszy scenariusz: rodzic za życia przepisał mieszkanie jednemu dziecku, a po śmierci „nie ma już czego dzielić". Art. 993–995 KC właśnie tego dotyczy — darowiznę dolicza się do spadku, choć fizycznie jej w nim nie ma.

  • Darowizny dla spadkobierców i dla uprawnionych do zachowku — dolicza się bez ograniczenia czasowego. Nawet sprzed trzydziestu lat.
  • Darowizny dla osób obcych (niebędących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku) — dolicza się tylko wtedy, gdy zostały dokonane w ciągu dziesięciu lat wstecz od otwarcia spadku (art. 994 § 1 KC).
  • Drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych nie dolicza się w ogóle (art. 994 § 1 KC).
  • Wycena. Wartość liczy się według stanu z chwili darowizny, ale według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 KC). Dla zapisu windykacyjnego — stan z chwili otwarcia spadku, ceny z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 2 KC).
  • Przy zachowku dla dziecka nie dolicza się darowizn uczynionych, gdy spadkodawca nie miał jeszcze zstępnych — chyba że darowizna padła na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się zstępnego (art. 994 § 2 KC). Przy zachowku dla małżonka nie dolicza się darowizn sprzed zawarcia małżeństwa (art. 994 § 3 KC).
  • Koszty wychowania i wykształcenia zstępnego zalicza się na jego zachowek tylko o tyle, o ile przekraczają „przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku" (art. 997 KC).

Zmiana z 2023 roku: raty, odroczenie, obniżenie zachowku

Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy — Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615) weszła w życie 15 listopada 2023 r. i dodała do Kodeksu art. 997¹. To największa zmiana w zachowku od dekad — po stronie osoby, która ma go zapłacić.

  • Obowiązany może żądać odroczenia terminu płatności zachowku, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach — obniżenia. Sąd bierze pod uwagę sytuację osobistą i majątkową obu stron (art. 997¹ § 1 KC).
  • Raty nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć zapłatę rat już wymagalnych albo przedłużyć ten termin — maksymalnie do dziesięciu lat (art. 997¹ § 2 KC).
  • Obniżenie da się odwrócić. Gdy ustaną okoliczności uzasadniające obniżenie, zobowiązany na wniosek uprawnionego zwraca kwotę, o którą zachowek obniżono — ale nie można tego żądać po upływie pięciu lat od dnia obniżenia (art. 997¹ § 3 KC).

Ta sama nowelizacja rozszerzyła katalog niegodności dziedziczenia (art. 928 § 1 pkt 4 i 5 KC) oraz ograniczyła krąg spadkobierców ustawowych po dziadkach — dziedziczą już tylko dzieci i wnuki dziadków, a nie dalsi zstępni (art. 934 § 2 i 2¹ KC).

Ile to kosztuje i czy jest podatek

Opłata od pozwu o zachowek

To sprawa o prawa majątkowe, więc opłata zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł obowiązują stawki stałe z art. 13 ust. 1 u.k.s.c. (od 30 zł do 1000 zł), a powyżej 20 000 zł — opłata stosunkowa 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 2 u.k.s.c. w brzmieniu obowiązującym od 23 września 2025 r.). Przy zachowku 200 000 zł opłata wynosi 10 000 zł.

Podatek od spadków i darowizn

Nabycie tytułem zachowku podlega podatkowi (art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn), a obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zaspokojenia roszczenia — nie z chwilą śmierci (art. 6 ust. 1 pkt 2a). Kwoty wolne: 36 120 zł (I grupa), 27 090 zł (II grupa), 5733 zł (III grupa) — art. 9 ust. 1.

Najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) może korzystać ze zwolnienia z art. 4a po zgłoszeniu nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Rozliczenie podatku od zachowku bywa sporne — przed złożeniem zeznania potwierdź je w urzędzie skarbowym lub u doradcy podatkowego.

Najczęstsze pytania

Ile wynosi zachowek?

Zachowek to połowa wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym — a dwie trzecie, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym (art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego). Przykład: jedyne dziecko, które zostało w testamencie pominięte, dziedziczyłoby z ustawy cały spadek, więc zachowek wynosi 1/2 jego wartości.

Komu należy się zachowek?

Zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy — ale tylko tym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 § 1 KC). Rodzice mają prawo do zachowku dopiero wtedy, gdy spadkodawca nie zostawił zstępnych. Rodzeństwu, konkubentowi ani dalszym krewnym zachowek nie przysługuje.

Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?

Roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercy przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC). Roszczenie przeciwko obdarowanemu lub osobie, na której rzecz uczyniono zapis windykacyjny, przedawnia się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy (art. 1007 § 2 KC). To dwa różne terminy liczone od dwóch różnych zdarzeń.

Czy zachowek można rozłożyć na raty?

Tak — od 15 listopada 2023 r. Art. 997[1] § 1 KC pozwala obowiązanemu żądać odroczenia terminu płatności zachowku, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach nawet obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej obu stron. Raty nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat, a w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd może przedłużyć ten termin — maksymalnie do dziesięciu lat (art. 997[1] § 2 KC).

Jak długo wstecz dolicza się darowizny do zachowku?

To zależy od tego, kto dostał darowiznę. Darowizn dla osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku, nie dolicza się, jeżeli zostały dokonane wcześniej niż dziesięć lat przed otwarciem spadku. Darowizny dla spadkobierców i dla uprawnionych do zachowku dolicza się bez ograniczenia czasowego — nawet sprzed trzydziestu lat. Nie dolicza się też drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych (art. 994 § 1 KC).

Kiedy zachowek to 2/3, a nie 1/2?

Gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawnionym zstępnym jest małoletni (art. 991 § 1 KC). W pozostałych wypadkach — połowa wartości udziału spadkowego. Stan ocenia się na chwilę otwarcia spadku.

Czy rodzeństwu należy się zachowek?

Nie. Art. 991 § 1 KC wymienia zamknięty krąg: zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy. Rodzeństwo, dziadkowie, konkubent czy pasierb zachowku nie dostaną — nawet jeśli dziedziczyliby z ustawy.

Rodzic przepisał mieszkanie bratu za życia. Mam szansę?

Tak. Darowiznę na rzecz spadkobiercy lub uprawnionego do zachowku dolicza się do spadku bez ograniczenia czasowego (art. 993 i 994 § 1 KC), a jej wartość liczy się według dzisiejszych cen (art. 995 § 1 KC). Jeżeli po spadkodawcy nie zostało nic, roszczenia kierujesz wprost przeciwko obdarowanemu — w granicach jego wzbogacenia (art. 1000 § 1 KC).

Czy zachowek należy się, gdy testamentu w ogóle nie było?

Tak, może się należeć — na przykład wtedy, gdy spadkodawca rozdał cały majątek darowiznami jeszcze za życia. Wtedy roszczenie kierujesz przeciwko obdarowanym (art. 1000 KC), a termin przedawnienia to pięć lat od otwarcia spadku (art. 1007 § 2 KC).

Byłem powołany do spadku, ale dostałem mniej niż zachowek. Co wtedy?

Przysługuje ci roszczenie o uzupełnienie zachowku — art. 991 § 2 KC mówi o sumie potrzebnej „do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia". Kalkulator liczy to tak samo: od należnego zachowku odejmuje wartość tego, co już dostałeś.

Sprawdź też

🏠Ceny mieszkańile jest wart odziedziczony metraż📈Odsetki ustawoweza zwłokę w zapłacie zachowku⚖️Alimentykalkulator na dziecko📜Koszty rozwoduopłaty, adwokat, podział majątku🧓Emeryturymediana i mapa województw👨‍👩‍👧Dla rodzicówwszystkie kalkulatory rodzinne

Podstawy prawne: Kodeks cywilny (tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 21.06.2024, Dz.U. 2024 poz. 1061) — art. 928–930, 931–934¹, 991–1011, 1048–1050; nowelizacja: ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy — Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615), w życie 15.11.2023. Opłaty: ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 13 — z uwzględnieniem zmiany z ustawy z 25 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1157, w życie 23.09.2025). Podatek: ustawa o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 478), art. 1, 4a, 6 i 9. Stan na 15.08.2026.